Fènix

En tot campar es telediaris des darrèri dies, ath delà de rebrembar dia darrèr de dia qu'èm inmèrsi en ua grana crisi economica que semble que tardaram encara en remontar, sò convençuda qu'aguest mon ei en un moment delicat, en un moment de cambi.
Eth rescat des minèrs chilens, es inondacions en Paquistan, eth vessament toxic d'Ongria, era infermièra colombiana qu'aucic a ua mainada acabada de néisher per venjança...ara fin drames personaus, uns damb desenlaç positiu e d'auti acabadi en desastre. Ara emocion que tot eth planeta viuec damb eth que ja se nomente eth miracle dera mina de San Esteban en Chile, qu'acabèc en ua alegria absoluta s'i contrapòse eth patiment de centenars de persones en Ongria e Paquistan, era mòrt e era desesperacion des que s'an quedat sense arren d'un dia entà un aute.
S'estudiam d'apròp eth tractament qu'es mieis de comunicacion an hèt de cadua d'aguestes notícies e les comparam, ath mèn enténer, podem veir qu'aquerò que botge as persones que son ar aute costat dera television o dera ràdio, aquerò que les "tòque era fibra" son es istòries personaus que i a darrèr de cadua d'aguestes notícies (ua des mès cercades en internet ère era deth minèr qu'auie demanat ara sua hemna e ara sua amant que l'anèssen a recéber ena mina e ua auta era d'ua mainada en Paquistan que dempús des aiguats cercaue ara sua familha).
E açò me pòrte a convencer-me encara un shinhau mès que, ara fin, çò que hè a virar aguest mon son es emocions, aquerò que mos hè a conéisher e compréner d'autes realitats e situacions e ara fin mos balhe era consciéncia de qué ei just e qué non. Cèrt, es sòs son importants, serie pòc responsable afirmar que sonque damb bones intencions es causes melhoraran, mès se cadun de nosati ac pense onèstament creigui qu'arribarà ara madeisha conclosion. E francament, a risc de que se me mauinterprète, sò convençuda qu'emocion ei çò que manque ara politica en aguesti moments.
Onèstament creigui qu'en un moment coma aguest a on era politica e es politics (bèri uns damb rason, non ac nègui) son totaument desprestigiadi, a on es ciutadans se senten desamparadi, molèsti e desmotivadi se presente coma un besonh de prumèr orde umanizar eth ròl deth politic e dera politica en generau. Ei de besonh recuperar eth concèpte literau de "politica", qu'en grèc vò díder ciutadan, civil entà que reaument sigue aquera activitat umana en benefici dera societat. Ei moment donc de retornar as origens entà que es ciutadans e ciutadanes se senten, mos sentegam, particèps d'aguesta societat, e sense cap tipe de dubte ei moment entà, de vertat, trabalhar peth ben comun, somar en lòc de restar, e finaument, ei eth moment entà que toti aqueri qu'auem ua responsabilitat publica, sigue ath nivèu que sigue, rebrembegam per qué e entà qué pugèrem en aguest tren. Es generacions futures meriten qu'aqueri qu'aué an era oportunitat de cambiar es causes, de melhorar era vida des nòsti vesins e vesies, trabalhen entà arténher eth madeish objectiu: ua societat mès justa e mès conscient. Coma era au fènix, curiosament eth madeish nòm damb eth que se batièc ara capsula de rescat des minèrs chilens, que renèish des sues cendres, ara encara i èm a temps.

Era lei!!

En darrèr pòst que penjaua en aguest blog parlaua dera lei der aranés, deth grèu perilh que corrie que non s'aprovèsse, totun ara fin, dempús d'un temps d'incertesa l'auem aprovat!! Reaument se tracte d'un ahèr istoric entà Aran qu'a estat possible gràcies ath trabalh e esfòrç der actuau govèrn dera Generalitat e deth Conselh Generau d'Aran, qu'amassa damb persones e entitats qu'è dejà fòrça temps que trabalhen pera nòsta lengua, auem artenhut aué ua lei qu'ara fin mos place definitivament en mapa e determine er àmbit competenciau der aranés atau coma, entre d'autes causes, era toponima, er emplec ena escòla e ena administracion e es recorsi que son de besonh tath sòn desplegament, e definís es drets lingüistics des ciutadans d'Aran.
Ei coma digui ua lei plan important entath nòste país que da un pas entà dauant per çò que hè ath reconeishement der aranés e dera nòsta identitat, ath temps que place a Aran coma referent ena defensa der occitan dauant des nòsti frairs der aute costat dera termièra. Era lei ei per tant un auanç fòrça important en desplegament dera oficialitat dera lengua en Catalonha e exigís qu'es institucions catalanes e araneses garantisquen era sua superviuença.

Pensi qu'ei tanben important remercar que, a despièch dera bona notícia qu'açò supause, aguesta lei arribe tard, qu'ei fòrça eth temps que s'a perdut sense qu'anteriors govèrns, en Aran e en Catalonha, agen hèt un solet pas entà qu'er aranés non arribèsse ath sòn grèu estat actuau. Mès de vint ans de CiU ena Generalitat e jamès s'a artenhut tant entara nòsta lengua coma enes darrèrs tres ans. E se digui açò non ei cap damb ànim de cercar polemica, mès pensi qu'era memòria mos falhe tot soent e ara me sorpren fòrça qu'aguesta lei nèishe ara damb tanti pairs e tantes mairs, e toti possen entà trèir eth cap ena fotografia en tot atriboïr-se un mèrit, que d'auer volut, poderien auer-se atriboït fòrça, fòrça ans entà darrèr. N'i a d'auti tanben que, en tot cercar eth sòn lòc en mon e ua manèra de ramplir er esperit de paraules doces e amables entà alimentar era sua autoestima, non an sabut veir mès enlà deth sòn pròpri benefici e non an dubtat en reivindicar tanben era sua part d'aguesta paternitat multipla.

Sigue coma sigue voleria acabar aguestes paraules en tot manifestar un còp mès era mia satisfaccion e orgulh per aguesta lei qu'auem artenhut, qu'ara fin ei ua lei entà Aran que mèrque un abantes e un dempús ena nòsta istòria. Comence donc ara ua naua etapa ena que demori, coma ben didec eth Sindic d'Aran ena sua intervencion en Parlament de Catalonha, era lengua non sigue emplegada coma esturment politic entà facilitar tacticismes partidistes, se non qu'esdevengue reaument ua lengua fòrta e de futur.

Oportunitat perduda

Aué comence eth darrèr plen deth Parlament de Catalonha d'aguest cors politic, un plen qu'ei mès que probable sigue eth darrèr d'aguesta legislatura, e eth projècte de lei der aranés non ei ena orde deth dia, per tant, non serà aprovat.

Pensi que ja'c è dit en bèra auta ocasion, mès deishatz que me repetisca s'ei eth cas. Sò indignada. Non me ven tath cap ua auta paraula. An estat dus ans longui de trabalh e negociacion, e es qu'auetz seguit eth procès sabetz qu'a estat plen de trebucs e polemiques, mès auíem artenhut un tèxte frut der acòrd entre es fòrces politiques que, ath delà, asseguraue qu'era nòsta lengua, er aranés, er occitan dera Val d'Aran, aurie un marc legau realista e qu'auie de permeter-li era superviuença e era diginificacion. Totun, eth Partit Popular, en tot seguir era sua crotzada en contra de tot e de toti, en tot sajar de pinta'c tot d'un color gris uniforme e centralista, un viatge publicada era senténcia deth TC sus er Estatut, a portat eth projècte de lei ath Conselh de Garanties Estatutàries, hèt qu'a retardat eth procès parlamentari enquiath punt de qu'eth dictamèn d'aguest ens non a estat prèst a temps.

Ara fin, donc arren. Era neuròsi dera dreta mès barrada (era madeisha dreta qu'a governat en cap lòc dera Val d'Aran damb CDA) amassa damb era "particular e interessada" vision deth mon d'aqueri que poderíen auer ajudat a qu'açò non arribèsse e non ac an hèt, ath contrari, mos a portat aquiu a on èm, a permetut donc qu'aguesta lei non s'apròve en aguest cors politic e que, de forma lèu segura, non s'apròve en aguesta legislatura. E ena pròplèu legislatura....

TRAILER PROMOCIONAU "ARAN DANCE"

Trailer Promocionau "Aran Dance"

Trista senténcia

Era senténcia deth TC sus er Estatut a acabat per daurir definitivament era caisha des trons des relacions entre Catalonha e Espanha. Se ben ara fin eth tribunau, dempús de quate ans de deliberar, a declarat qu'er estatut ei constitucionau, a establit tanben ua sèrie de retalhades e limits qu'an constatat era manca de respècte cap ara volontat democratica deth pòble catalan e des sòns representants politics. Totun creigui qu'ei important hèr bèra reflexion:

Eth TC a declarat inconstitucionaus es articles referents as simbèus nacinaus (drapèu e imne), er usatge "preferent" deth catalan ena administracion e d'auti que hèn referéncia ara administracion de justicia, er esfòrç fiscau e es competéncies dera Generalitat dauant der Estat. Ei a díder, ara fin, es articles basics d'aguesta norma (qu'ath delà ja s'an aplicat pendent aguesti quate ans de deliberacion deth TC sense cap problèma) non an estat modificadi e per tant er Estatut se manten intacte en grana mesura.

Mès, era pregunta que me ven tath cap ei aguesta:

Era senténcia a acabat per atacar es bases identitàries deth pòble catalan: es sòns simbèus e era sua lengua (tot e qu'en aguest cas non a patit granes modificacions), mès non pas aqueri ahèrs que possibiliten era accion de govèrn n'eth desvolopament sociau e economic de Catalonha...alavetz...per qué aguesta senténcia? Per qué ua senténcia qu'ataque es sentiments des ciutadans e ciutadanes de Catalonha?

Malurosament pensi que i a pòques respòstes possibles, mès enlà de comprovar coma ua part dera Espanha plurau e federau non existís, e de qu'era dreta representada peth Partit Popular ei mès propèra a des·hèir que a bastir, a crispar e confrontar que a trabalhar amassa. Un PP, per cèrt, que damb era senténcia der Estatut a paralizat en Parlament de Catalonha era Lei der Aranés, en tot seguir damb es madeishi critèris que lo portèren a presentar dauant deth Tribunau Constitucionau. Atau donc, eth PP torne a sajar de negar es nòsti drets entà impausar era sua vision barrada e centralista, eth madeish PP que, en Aran, signèc eth manifèst en favor dera nòsta lengua pròpia...

Coma diden quauqui sociològs coma Lévi-Strauss "es simbèus determinen er orde deth mon". Que cadun trèigue es sues conclusions.

HÈSTA D'ARAN 2010

Dissabte 12 de junh
A compdar des 20'00 ores visita guidada ar Archiu Generau d'Aran e projeccion dera pellicula "Aquera Joena de Blanc", rodada en 1965 ena Val d'Aran

Deluns 14 de junh
Jornada de pòrtes dubèrtes ena sedença deth Conselh Generau d'Aran

Dimèrcles 16 de junh
Acte d'autrejament des Prèmis 17 de junh 2010 e des prèmis des concorsi Aran de Literatura e Mn. Condò.

Dijaus 17 de junh
Recepcion deth Sindic d'Aran as autoritats ena sedença deth Conselh e desfilada de pendons
Missa en Santuari de Mijaran
Issada de bandèra
Acte institucionau
Dances araneses
Aperitiu
Actuacion infantil ena plaça deth Conselh

Diuendres 18 de junh
Clausura dera exposicion "Aran clavis Regni. Era defensa d'un país" ena Sala Ciutat der Ajuntament de Barcelona, per part deth Sindic d'Aran e er Alcalde de Barcelona.